فرصت عمر، نعمتی است که تمام نعمت ها را در خود جای داده است
شرح نهج البلاغه از زبان دکتر محسن اسماعیلی؛
فرصت عمر، نعمتی است که تمام نعمت ها را در خود جای داده است
دکتر اسماعیلی گفت: تمام نعمت ها اعم از مال، جاه، دین، نماز، جهاد و کمک به مستندان همگی جزء نعمت فرصت هستند که باید قدر آن دانسته شود.
شنبه 17 بهمن 1394
تعداد بازدید: 1170 مرتبه

به گزارش روابط عمومی سرچشمه، جلسه دیگری از درس های شرح نهج البلاغه با سخنرانی دکتر محسن اسماعیلی در یادمان شهدای هفتم تیر (سرچشمه) برگزار شد.

دکتر محسن اسماعیلی در این جلسه در ادامه شرح نامه 69 نهج البلاغه به بیان مضامین دیگری از عبارت «وَاسْتَصْلِحْ کُلَّ نِعْمَة أَنْعَمَهَا اللهُ عَلَیکَ، وَلاَ تُضَیعَنَّ نِعْمَةً مِنْ نِعَمِ اللهِ عِنْدَکَ، وَلْیرَ عَلَیکَ أَثَرُ مَا أَنْعَمَ اللهُ بِهِ عَلَیکَ» پرداخت و تصریح کرد: یکی از نعمت هایی که طبق فرموده امام علی (ع) نعمت محسوب می شود، فرصت و امکان انجام کارهای خیر است که باید مراقب بود تا چنین فرصتی تباه نشود.

در ادامه گزیده ای از سخنان دکتر اسماعیلی آمده است:

- فرصت یعنی تمام مقدمات انجام کار مفید و خوب فراهم شود و به بیان دیگر فرصت، امکان انجام عمل خیر است. چون هر کسی امکان انجام هر کار خوبی را ندارد و تنها عده ای از افراد امکان آن را پیدا می کنند.

- تمام موجودات و آفریده های عالم هستی اعم از ابر و باد و ماه و خورشید، جزء نعمت های الهی هستند که زمینه های انجام کارهای خیر را فراهم می کنند و به همین دلیل است که شکرگزاری بابت امکان و فرصت انجام عمل خیر بسیار مشکل و بلکه غیرممکن است. درواقع فرصت، همیشگی نیست و اگر یکی از مقدمات فراهم نشود انجام عمل خیر ممکن نمی شود.

- رسول اکرم (ص) فرموده اند: «ان لربکم فی ایام دهرکم نفحات الا فتعرضوا لها؛ همانا برای پروردگار شما در دوران زندگی شما لحظه های بسیار سودمند و مغتنم روی می آورد، خودتان را در معرض آن لحظه های سودمند قرار دهید و استفاده شایان ببرید.» بنابراین باید مراقب بود که فرصت از دست نرود. از جمله اینکه انجام عمل خیر هم نیازمند فرصت است و باید خود را در معرض فرصت ها قرار داد.

- حضرت امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «الفرصة سریعة الفوت و بطیئة العود؛ فرصت سریع از دست مى رود و به كندى بازگردد.» چون جمع کردن همه فرصت ها مشکل است اما اگر یکی از فرصت ها از دست برود دیگر امکان بازگشت آن وجود ندارد. مانند دقیقه ها و لحظه ها که هیچ وقت برنمی گردند.

- آن حضرت در حکمت 21 نهج البلاغه فرمودند: « الفرصة تمرّ مرّ السّحاب فانتهزوا فرص الخیر؛ فرصت ها مانند ابر بهار زود می گذرند. هرگاه فرصت خیری پیش آمد آن را مغتنم بشمارید.» بنابراین فرصت ها منتظر ما نمی مانند تا از آن استفاده کنیم، بلکه ما باید در انتظار فرصت ها باشیم تا از آن بهره ببریم. و در حدیث دیگری فرمودند: « اضاعه الفرصه غصه؛ از دست دادن فرصت باعث غم و اندوه است.» و یا: «اشدّ الغصص فوت الفرص؛ سخت ترین غصّه ها از دست رفتن فرصت هاست.» درواقع غصه ای که انسان به دلیل از دست دادن فرصت می خورد، بزرگترین اندوه است. بنابراین باید مراقب بود که با تضییع فرصت ها دچار غصه نشویم.

- حضرت امیرالمؤمنین(ع) در این باره فرمودند که از قبل برای خود امکان بهره مندی از فرصت ها را فراهم کن که اگر عقب بمانید دچار اندوه خواهید شد: «بادر الفرصة قبل ان تكون غصّة؛ شتاب كن به سوى فرصت، پیش از آنكه به صورت غصه در آید.»

- فرصت حفظ آبروی فرد آبرومند، فرصت جوانی، عبادت، سلامتی، تعلیم و تعلم، کمک به نیازمند و فرصت فراغت از جمله نعمت های بزرگی است که باید از آن استفاده کرد. در این میان، فرصت عمر فرصت بزرگی است که همه فرصت ها را در خود جای داده است.

- فرصت عمر آنقدر بزرگ است که انسان بعد از رفتن از این دنیا آرزو می کند که حتی یک لحظه به این دنیا برگردد و از آن استفاده کند. خداوند متعال در این باره در قرآن کریم می فرماید: «قد أفلح المؤمنون؛ الذین هم فی صلاتهم خاشعون؛ و الذین هم عن اللغو معرضون» لغو یعنی کارهایی که نه سود دارد و نه ضرر. پس انسان مؤمن کسی که فرصت عمر خود را نه تنها به کارهای مضر و گناه صرف نمی کند، بلکه به کارهایی لغو که نه سودی برایش دارد و نه ضرر هم نمی پردازد و همواره در حال انجام کارهای خیر است.

- استفاده نکردن از فرصت عمر به معنای تضییع این نعمت بزرگ است. از سوی دیگر، استفاده درست از نعمت عمر به این است که انسان بداند چگونه باید به طور صحیح از این نعمت استفاده کند و به آن مبادرت داشته باشد.

- سید رضی قبل از حکمت 370 نهج البلاغه می نویسد: «وَرُوِی أَنَّهُ (علیه السلام) قَلَّمَا اعْتَدَلَ بِهِ الْمِنْبَرُ إِلَّا قَالَ أَمَامَ الْخُطْبَةِ أَیهَا النَّاسُ اتَّقُوا اللَّهَ فَمَا خُلِقَ امْرُؤٌ عَبَثاً فَیلْهُوَ وَلَا تُرِكَ سُدًى فَیلْغُوَ وَمَا دُنْیاهُ الَّتِی تَحَسَّنَتْ لَهُ بِخَلَفٍ مِنَ الْآخِرَةِ الَّتِی قَبَّحَهَا سُوءُ النَّظَرِ عِنْدَهُ وَمَا الْمَغْرُورُ الَّذِی ظَفِرَ مِنَ الدُّنْیا بِأَعْلَى هِمَّتِهِ كَالْآخَرِ الَّذِی ظَفِرَ مِنَ الْآخِرَةِ بِأَدْنَى سُهْمَتِهِ» به این معنا که: «امام (علیه السلام) كمتر بر منبری می نشست كه پیش از سخن این عبارت را نگوید): ای مردم! از خدا بترسید، هیچ كس بیهوده آفریده نشده تا به بازی پردازد، و او را به حال خود وانگذاشته اند تا خود را سرگرم كارهای بی ارزش نماید، و دنیایی كه در دیده ها زیباست، جایگزین آخرتی نشود كه آن را زشت می انگارند، و مغروری كه در دنیا به بالاترین مقام رسیده، چون كسی نیست كه در آخرت به كمترین نصیبی رسیده است.»

- در شعر مشهوری كه برخی بزرگان به امام علی (ع) نسبت داده‌اند می‌خوانیم: «ما فاتَ مَضی وَ ما سیأتیكَ فَاَیْنَ؟ قُمْ فَاغْتَنِم الفُرصَةَ بَینَ العَدَمَین» آنچه گذشت، از دست رفت و آنچه می‌آید كجاست؟ برخیز و فرصت میان دونیستی را دریاب.

 

- حضرت امیرالمؤمنین (ع) در خطبه 230 نهج البلاغه می فرمایند: « و بادروا بالاعمال عمرا ناکسا او مرضا حابسا، او موتا خالسا فان الموت هادم لذاتکم، و مکدر شهواتکم، و مباعد طیاتکم زائر غیر محبوب، و قرن غیر مغلوب، و واتر غیر مطلوب قد اعلقتکم حبائله، و تکنفتکم غوائله، و اقتصدتکم معابله و عظمت فیکم سطوته، و تتابعت علیکم عدوته، و قلت عنکم نبوته فیوشک ان تغاشکم دواجی ظلله واحتدام علله و حنادس غمراته، و غواشی سکراته، و الیم ارهاقه، و دجو اطباقه، و جشوبه مذاقه فکان قد اتاکم بغته فاسکت نجیکم، و فرق ندیکم، و عفی آثارکم، و عطل دیارکم، و بعث وراثکم، یقتسمون تراثکم، بین حمیم خاص لم ینفع، و قریب محزون لم یمنع، و آخر شامت لم یجزع فضل الجد فعلیکم بالجد والاجتهاد، والتاهب و الاستعداد، و التزود فی منزل الزاد و لا تغرنکم الحیاه الدنیا کما غرت من کان قبلکم من الامم الماضیه، والقرون الخالیه» به این معنا که: « به انجام اعمال صالح مبادرت ورزید پیش از آنکه عمرتان پایان یابد، یا بیماری مانع گردد و یا تیر مرگ شما را هدف قرار دهد چه اینکه مرگ از بین برنده لذات است، و مکدرکننده تمایلات و فاصله افکن میان شما و اهدافتان دیدار کننده‌ای است دوست نداشتنی، حریفی است مغلوب ناشدنی جنایتکاری است تعقیب نکردنی هم اکنون دامهایش بر دست و پای شما آویخته، و ناراحتیها و مشکلاتش شما را احاطه نموده تیرهایش شما را هدف قرار داده، تسلطش بر شما عظیم است و حملاتش پی درپی، کمتر ممکن است تیرش به هدف اصابت نکند و ضربه اش کارگر نشود چقدر نزدیک است که سایه های مرگ و شدت دردهای آن و تیرگی بیهوشی ها و ظلمت سکرات و تالمات خروج روح از تن و تاریکی زمان چشم به هم گذاشتن و ناگواری آن شما را فراگیرد. خوب پیش خود مجسم سازید که ناگهان مرگ به شما حمله ور می شود و شما را حتی از گفتن سخن آهسته ساکت می سازد. دوستان مشاورتان را از گردتان پراکنده می کند آثارتان را محو و خانه هایتان را معطل می گذارد وارثان شما را بر می انگیزاند تا ارث شما را تقسیم کنند اینها یا دوستان خاصی هستند که نمی توانند به هنگام مرگ به شما نفعی ببخشند و یا نزدیکان غمزده ای که نمی توانند جلوی مرگ را بگیرند و یا مسروران و شماتت کنندگانی که از مرگ شما غم به خاطر راه نمی دهند تلاش و کوشش با جدیت و کوشش [در انجام اعمال نیک] بپردازید برای این سفر آماده شوید و زاد و توشه از این منزل فراوان برگیرید. دنیا شما را مغرور نسازد چنانکه پیشینیان و امتهای گذشته را در اعصار و قرون قبل مغرور کرد.»

- پیغمبر اکرم (ص) فرمودند: «إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى خَلَقَ مَلَکاً یَنْزِلُ فِی کُلِّ لَیْلَةٍ یُنَادِی: یَا أَبْنَاءَ الْعِشْرِینَ! جِدُّوا وَ اجْتَهِدُوا وَ یَا أَبْنَاءَ الثَّلَاثِینَ! لَا تَغُرَّنَّکُمُ الْحَیاةُ الدُّنْیا* وَ یَا أَبْنَاءَ الْأَرْبَعِینَ! مَا ذَا أَعْدَدْتُمْ لِلِقَاءِ رَبِّکُمْ وَ یَا أَبْنَاءَ الْخَمْسِینَ! أَتَاکُمُ النَّذِیرُ وَ یَا أَبْنَاءَ السِّتِّینَ! زَرْعٌ آنَ حَصَادُهُ وَ یَا أَبْنَاءَ السَّبْعِینَ! نُودِیَ لَکُمْ فَأَجِیبُوا وَ یَا أَبْنَاءَ الثَّمَانِینَ! أَتَتْکُمُ السَّاعَةُ وَ أَنْتُمْ غَافِلُونَ. ثُمَّ یَقُولُ لَوْ لَا عِبَادٌ رُکَّعٌ وَ رِجَالٌ خُشَّعٌ وَ صِبْیَانٌ رُضَّعٌ وَ أَنْعَامٌ رُتَّعٌ لَصُبَّ عَلَیْکُمُ الْعَذَابُ صَبّاً» به این معنی که: « خداوند تعالی فرشته ای را خلق کرده است که در هر شب ندا می کند : ای بیست ساله ها ! هم تلاش فیزیکی کنید و هم تلاش علمی. ای سی ساله ها ! زندگی دنیا فریبتان ندهد. ای چهل ساله ها ! برای دیدار پروردگارتان چه آماده کرده اید؟ ای پنجاه ساله ها ! هشدار از عذاب به سویتان آمده است (خطر به بالای سرتان رسیده است). ای شصت ساله ها! شما بمنزله زرعی هستید که زمان درو کردنش فرا رسیده است (زمان مرگتان نزدیک شده است ).ای هفتاد ساله ها ! برای رفتن صدایتان می زنند پس جواب این منادی را بدهید. ای هشتاد ساله ها ! لحظه مرگ فرا رسیده و هنوز غافلید؟ سپس این فرشته ادامه می دهد: اگر بندگان اهل طاعت و عبادت خدا و مردان خاشع و خاضع در برابر پروردگار و کودکان شیرخوار و حیوانات بی گناه نبودند، عذابی بسیار سخت بر شما نازل می شد.»